Người ái kỷ có thể thay đổi không? Góc nhìn khoa học về hy vọng, giới hạn và cách bảo vệ chính mình

Người ái kỷ có thể thay đổi không? Điều mà nhiều người vẫn hiểu sai

Khi yêu một người luôn đặt bản thân lên trên hết, thiếu sự đồng cảm và thường xuyên khiến bạn cảm thấy mình "có lỗi", rất nhiều người tự hỏi:

Liệu họ có thể thay đổi không?

Đây là câu hỏi không có câu trả lời đơn giản là "có" hoặc "không".

Thực tế, một số người có xu hướng ái kỷ hoàn toàn có thể thay đổi, nhưng điều đó chỉ xảy ra khi họ thật sự nhận ra vấn đề của bản thân và sẵn sàng đầu tư rất nhiều thời gian để thay đổi. Nếu chỉ hy vọng rằng tình yêu của bạn sẽ khiến họ trở thành một con người khác, khả năng thất vọng là rất cao.

Ái kỷ không phải lúc nào cũng là rối loạn nhân cách

Nhiều người hiện nay gọi bất kỳ ai ích kỷ hay thích thể hiện là "người ái kỷ". Tuy nhiên điều này chưa hoàn toàn chính xác.

Có sự khác biệt giữa:

• Người có một vài đặc điểm ái kỷ trong một số hoàn cảnh.

• Người mắc rối loạn nhân cách ái kỷ (NPD) - một dạng rối loạn nhân cách kéo dài nhiều năm.

Một người có thể:

• thích được khen ngợi

• tự tin quá mức

• muốn trở thành trung tâm

nhưng vẫn không mắc NPD.

Trong khi đó, người mắc NPD thường có xu hướng kéo dài nhiều năm với các đặc điểm như:

• luôn cho rằng mình đặc biệt hơn người khác

• rất khó tiếp nhận lời góp ý

• thiếu sự đồng cảm

• khai thác cảm xúc hoặc lợi ích của người khác

• luôn đổ lỗi khi có vấn đề xảy ra.

Điều kiện đầu tiên để một người ái kỷ thay đổi

Muốn thay đổi, trước hết người đó phải thừa nhận rằng mình đang có vấn đề.

Đây lại chính là rào cản lớn nhất.

Bởi vì nhiều người mang đặc điểm ái kỷ thường:

• tin rằng người khác mới là nguyên nhân

• cho rằng mình luôn đúng

• khó chấp nhận sai lầm

• xem lời góp ý như một sự công kích.

Nếu không có sự tự nhận thức, gần như không có bất kỳ liệu pháp nào phát huy hiệu quả lâu dài.

Những dấu hiệu cho thấy họ đang thay đổi thật sự

Không phải lời hứa.

Không phải những lời xin lỗi sau mỗi lần cãi nhau.

Mà là những hành động lặp lại trong thời gian dài.

Bạn có thể nhận thấy sự thay đổi khi họ:

Biết nhận trách nhiệm

Thay vì luôn đổ lỗi, họ bắt đầu nói:

• "Anh đã sai."

• "Anh hiểu việc đó khiến em tổn thương."

Bớt phòng thủ

Khi được góp ý, họ không còn:

• nổi nóng

• cắt ngang

• công kích ngược

mà chịu lắng nghe nhiều hơn.

Có sự đồng cảm

Họ bắt đầu quan tâm tới cảm xúc của đối phương thay vì chỉ tập trung vào nhu cầu của chính mình.

Kiên trì trị liệu

Một người thực sự muốn thay đổi thường sẽ:

• tham gia trị liệu tâm lý

• thực hành các kỹ năng giao tiếp

• kiên trì trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Đây mới là dấu hiệu đáng tin cậy hơn những lời hứa suông.

Điều gì không thể khiến người ái kỷ thay đổi?

Nhiều người tin rằng:

• yêu đủ nhiều

• hy sinh đủ lớn

• nhẫn nhịn đủ lâu

thì người kia sẽ thay đổi.

Đáng tiếc, điều này gần như không đúng.

Bạn không thể:

• chữa lành thay họ

• thay đổi tính cách thay họ

• ép họ đồng cảm nếu họ không muốn.

Tình yêu có thể là động lực để một người tìm kiếm sự giúp đỡ, nhưng không phải là phương pháp điều trị. Quyết định thay đổi luôn phải đến từ chính họ.

Nếu người ấy không thay đổi thì bạn nên làm gì?

Đừng chỉ tập trung vào câu hỏi:

"Liệu họ có thay đổi không?"

Hãy hỏi thêm:

"Mình có đang hạnh phúc không?"

Một số điều bạn nên cân nhắc:

Thiết lập ranh giới

Ví dụ:

• không chấp nhận xúc phạm

• không chấp nhận kiểm soát quá mức

• không bỏ qua các hành vi thao túng.

Giữ các mối quan hệ bên ngoài

Đừng để bản thân cô lập khỏi:

• gia đình

• bạn bè

• đồng nghiệp.

Những người thân thiết giúp bạn nhìn nhận vấn đề khách quan hơn.

Tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn

Nếu mối quan hệ khiến bạn:

• kiệt sức

• mất tự tin

• lo âu kéo dài

hãy tìm đến chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ.

Việc chăm sóc sức khỏe tinh thần của chính mình luôn quan trọng không kém việc cố gắng cứu một mối quan hệ.

Đừng chờ phép màu, hãy nhìn vào hành động

Việc một người mang đặc điểm ái kỷ thay đổi là điều có thể xảy ra, nhưng đó không phải là điều diễn ra nhờ tình yêu đơn thuần hay những lời hứa.

Sự thay đổi thật sự thường cần:

• sự tự nhận thức,

• mong muốn thay đổi từ bên trong,

• trị liệu tâm lý phù hợp,

• và rất nhiều thời gian để hình thành những hành vi mới.

Nếu bạn đang ở trong một mối quan hệ khiến bản thân liên tục bị tổn thương, hãy nhớ rằng bảo vệ sức khỏe tinh thần của chính mình luôn là ưu tiên hàng đầu. Một mối quan hệ lành mạnh không chỉ được xây dựng bằng tình yêu, mà còn cần sự tôn trọng, đồng cảm và trách nhiệm từ cả hai phía.

FAQ

Người ái kỷ có thể thay đổi hoàn toàn không?

Có thể, nhưng không phải ai cũng làm được. Điều này phụ thuộc vào mức độ tự nhận thức, động lực thay đổi và sự kiên trì trong quá trình trị liệu.

Tình yêu có chữa được người ái kỷ không?

Không. Tình yêu có thể tạo động lực để họ tìm kiếm sự giúp đỡ, nhưng không thể thay thế việc họ tự thay đổi và điều trị nếu cần.

Làm sao biết người ái kỷ đang thay đổi thật?

Hãy quan sát hành động kéo dài theo thời gian như biết nhận lỗi, biết đồng cảm, tôn trọng ranh giới và chủ động duy trì trị liệu, thay vì chỉ dựa vào lời hứa.

Có nên tiếp tục mối quan hệ chỉ vì hy vọng họ sẽ thay đổi?

Nếu mối quan hệ liên tục gây tổn thương, thao túng hoặc bạo hành về cảm xúc, bạn nên ưu tiên sự an toàn và sức khỏe tinh thần của chính mình trước khi đặt hy vọng vào sự thay đổi của đối phương.