Gen di truyền ảnh hưởng đến tình yêu như thế nào? 5 tác động ít người nhận ra

Có những người dễ dàng giữ bình tĩnh khi tranh luận, nhưng cũng có người chỉ cần nghe giọng nói của đối phương thay đổi đã cảm thấy căng thẳng. Có người thích ôm, nắm tay và thường xuyên nói lời yêu thương, trong khi người khác dù rất quan tâm vẫn khó thể hiện cảm xúc ra bên ngoài.

Những khác biệt này thường được giải thích bằng tính cách, tuổi thơ hoặc kinh nghiệm tình trường. Tuy nhiên, còn một yếu tố ít được nhắc đến hơn: gen di truyền.

Di truyền có thể góp phần định hình khí chất, mức độ nhạy cảm, khả năng phản ứng với căng thẳng và cách chúng ta tìm kiếm sự gần gũi. Nhưng điều đó không có nghĩa ADN đã quyết định ai sẽ yêu hạnh phúc, ai chắc chắn thất bại.

Gen có thể tạo nên điểm xuất phát. Cách hai người giao tiếp, thấu hiểu và cùng nhau thay đổi mới là yếu tố viết tiếp câu chuyện tình yêu.

Gen di truyền là gì?

Gen là những đơn vị mang thông tin di truyền được truyền từ cha mẹ sang con cái. Chúng tham gia vào quá trình hình thành cơ thể và ảnh hưởng đến nhiều đặc điểm như ngoại hình, hoạt động của hệ thần kinh, phản ứng sinh học và một phần khí chất của mỗi người.

Khi nói đến tình yêu, chúng ta không nói về một “gen chung thủy”, “gen lãng mạn” hay “gen hôn nhân hạnh phúc”. Các mối quan hệ phức tạp hơn rất nhiều.

Ảnh hưởng của di truyền thường xuất hiện gián tiếp thông qua những đặc điểm như:

• Mức độ nhạy cảm với căng thẳng.

• Khả năng kiểm soát cảm xúc.

• Xu hướng hướng nội hoặc hướng ngoại.

• Nhu cầu tìm kiếm sự gần gũi.

• Mức độ dễ lo lắng.

• Khả năng nhận biết tín hiệu cảm xúc.

• Tốc độ phục hồi sau mâu thuẫn.

Nói cách khác, gen không lựa chọn người yêu thay bạn. Nhưng chúng có thể góp phần định hình cách bạn cảm nhận và phản ứng khi bước vào một mối quan hệ.

Gen có quyết định hạnh phúc trong tình yêu không?

Câu trả lời ngắn gọn là không.

Di truyền có thể tạo ra một số khuynh hướng tâm lý và sinh học, nhưng chất lượng của một mối quan hệ còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác:

• Cách hai người giao tiếp.

• Mức độ tin tưởng và cam kết.

• Kinh nghiệm từ những mối quan hệ trước.

• Môi trường gia đình thời thơ ấu.

• Điều kiện sống và áp lực tài chính.

• Khả năng giải quyết xung đột.

• Sự quan tâm được thể hiện mỗi ngày.

• Mức độ sẵn sàng thay đổi của mỗi người.

Một người có hệ thần kinh nhạy cảm không nhất thiết sẽ có tình yêu bất ổn. Nếu họ hiểu bản thân, biết điều hòa cảm xúc và gặp một người tôn trọng nhu cầu của mình, sự nhạy cảm ấy thậm chí có thể trở thành ưu điểm.

Ngược lại, một người vốn bình tĩnh cũng không đương nhiên biết yêu lành mạnh. Nếu họ thường xuyên coi nhẹ cảm xúc của đối phương hoặc né tránh trách nhiệm, mối quan hệ vẫn có thể trở nên xa cách.

5 cách gen di truyền có thể ảnh hưởng đến tình yêu

1. Ảnh hưởng đến phản ứng khi căng thẳng

Hãy tưởng tượng hai người cùng đối diện với một cuộc tranh luận.

Một người vẫn có thể suy nghĩ rõ ràng, diễn đạt chậm rãi và lắng nghe. Người còn lại nhanh chóng cảm thấy tim đập mạnh, khó thở, đầu óc trống rỗng hoặc chỉ muốn rời khỏi căn phòng.

Sự khác biệt này không hoàn toàn phản ánh ai trưởng thành hơn. Một phần có thể liên quan đến độ nhạy của hệ thần kinh và tốc độ cơ thể chuyển sang trạng thái phòng vệ.

Khi cảm thấy bị đe dọa, cơ thể có thể xuất hiện những phản ứng quen thuộc:

• Chiến đấu: lớn tiếng, chỉ trích hoặc cố giành phần thắng.

• Bỏ chạy: rời đi, né tránh hoặc chấm dứt cuộc trò chuyện.

• Đóng băng: im lặng, không biết phải nói gì.

• Xoa dịu: đồng ý mọi thứ chỉ để mâu thuẫn kết thúc.

Nếu một người dễ bị quá tải, việc liên tục ép họ phải “nói cho xong ngay” có thể khiến cuộc tranh luận nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, rời đi mà không hẹn thời gian quay lại cũng dễ khiến đối phương cảm thấy bị bỏ rơi.

Hai người có thể thống nhất một nguyên tắc:

Khi một trong hai quá căng thẳng, chúng ta được phép tạm dừng nhưng phải nói rõ khi nào sẽ quay lại tiếp tục cuộc trò chuyện.

Khoảng nghỉ nên được dùng để cơ thể bình tĩnh lại, không phải để chuẩn bị thêm lý lẽ công kích đối phương.

2. Ảnh hưởng đến nhu cầu gần gũi và cách thể hiện tình cảm

Mỗi người có một mức độ thoải mái khác nhau với sự gần gũi.

Có người thích ôm, nắm tay, giao tiếp bằng mắt và thường xuyên nói lời yêu thương. Người khác thể hiện tình cảm kín đáo hơn thông qua hành động như chăm sóc, giúp đỡ hoặc âm thầm ở bên khi người yêu cần.

Một phần khác biệt có thể liên quan đến khí chất và những hệ thống sinh học tham gia vào cảm giác gắn kết, phần còn lại được định hình bởi gia đình và trải nghiệm cá nhân.

Điều quan trọng là không nên vội kết luận:

• Ít nói lời yêu không đồng nghĩa với không yêu.

• Thích được gần gũi không có nghĩa là yếu đuối.

• Cần không gian riêng không đương nhiên là lạnh nhạt.

• Thích thể hiện tình cảm không đồng nghĩa với phụ thuộc.

Mâu thuẫn thường xảy ra khi hai người dùng tiêu chuẩn của mình để đánh giá tình yêu của đối phương.

Ví dụ, bạn có thể nghĩ: “Nếu anh ấy yêu mình, anh ấy phải chủ động ôm mình.” Trong khi người ấy lại tin rằng việc dành thời gian sửa chiếc xe cho bạn đã là một cách thể hiện tình yêu rất rõ ràng.

Thay vì chờ người kia tự hiểu, hai người nên nói cụ thể:

• Điều gì khiến bạn cảm thấy được yêu?

• Bạn cần bao nhiêu thời gian bên nhau?

• Khi nào bạn muốn có không gian riêng?

• Bạn cảm thấy thoải mái với những hình thức gần gũi nào?

Tình yêu bền vững không đòi hỏi hai người biểu lộ giống nhau. Nó đòi hỏi cả hai học cách nhận ra và đáp lại nhu cầu của nhau.

3. Ảnh hưởng đến phong cách giải quyết xung đột

Trong cùng một tình huống, có người chọn đối đầu trực tiếp, có người cố gắng hòa giải, còn người khác lại né tránh.

Phong cách xung đột có thể chịu ảnh hưởng từ tính khí tự nhiên, mức độ lo âu, khả năng thích nghi và trải nghiệm từng có trong gia đình.

Một người nhạy cảm với sự từ chối có thể xem lời góp ý bình thường như dấu hiệu mình không còn được yêu. Một người có xu hướng cạnh tranh mạnh có thể biến bất đồng thành cuộc chiến đúng sai. Người ngại xung đột lại có thể liên tục nhượng bộ, nhưng âm thầm tích lũy sự bất mãn.

Những phản ứng này có thể diễn ra rất nhanh:

1. Một người đưa ra lời phàn nàn.

2. Người kia cảm thấy bị tấn công.

3. Họ lập tức phòng thủ hoặc phản công.

4. Người đầu tiên cảm thấy không được lắng nghe.

5. Mâu thuẫn chuyển từ một vấn đề cụ thể thành công kích tính cách.

Để ngăn vòng lặp này, hãy tập trung vào sự việc và nhu cầu hiện tại.

Thay vì nói:

“Anh lúc nào cũng vô tâm.”

Hãy thử:

“Em buồn vì tối qua anh không báo rằng anh sẽ về muộn. Lần sau anh có thể nhắn cho em một tin được không?”

Một bên là phán xét con người. Bên còn lại là mô tả sự việc, cảm xúc và mong muốn cụ thể.

Gen có thể khiến một phản ứng dễ xuất hiện hơn, nhưng kỹ năng giao tiếp có thể giúp chúng ta lựa chọn cách phản hồi tốt hơn.

4. Ảnh hưởng đến độ nhạy cảm trước cảm xúc của người yêu

Một số người rất nhanh nhận ra những thay đổi nhỏ trên khuôn mặt, giọng nói hoặc hành vi của đối phương. Họ có thể biết người yêu đang buồn dù người ấy nói rằng “không có gì”.

Sự nhạy cảm này mang lại nhiều lợi ích:

• Dễ đồng cảm với người khác.

• Nhận biết nhu cầu tình cảm nhanh hơn.

• Quan tâm đến những chi tiết nhỏ.

• Có khả năng tạo ra sự kết nối sâu sắc.

• Nhạy bén trước những thay đổi trong mối quan hệ.

Tuy nhiên, khi căng thẳng, người nhạy cảm cũng dễ diễn giải quá mức.

Một tin nhắn ngắn có thể bị hiểu thành sự lạnh nhạt. Một tiếng thở dài có thể khiến họ nghĩ rằng đối phương đang thất vọng. Việc người yêu cần ở một mình đôi khi bị xem là dấu hiệu sắp chia tay.

Ở chiều ngược lại, người ít nhạy với tín hiệu cảm xúc không nhất thiết vô tâm. Họ có thể cần thông tin rõ ràng hơn thay vì những gợi ý gián tiếp.

Vì thế, một cặp đôi không nên biến sự khác biệt thành cuộc tranh luận xem ai “quá nhạy cảm” và ai “thiếu cảm xúc”. Hai người có thể gặp nhau ở điểm giữa:

• Người nhạy cảm kiểm tra lại suy đoán trước khi kết luận.

• Người ít nhạy cảm chủ động hỏi và phản hồi rõ ràng hơn.

• Cả hai nói trực tiếp thay vì yêu cầu đối phương đọc suy nghĩ.

Một câu đơn giản như “Em thấy anh im lặng và em đang lo. Anh cần thời gian riêng hay có chuyện muốn chia sẻ?” thường hiệu quả hơn việc âm thầm suy diễn.

5. Ảnh hưởng đến khả năng phục hồi sau tổn thương

Sau một cuộc cãi vã, có người chỉ cần vài phút để bình tĩnh. Người khác có thể cần vài giờ hoặc thậm chí lâu hơn mới cảm thấy an toàn trở lại.

Tốc độ phục hồi cảm xúc có thể liên quan đến hoạt động của hệ thần kinh, khí chất, chất lượng giấc ngủ, tình trạng sức khỏe và lịch sử tổn thương.

Điều này giải thích vì sao có những tình huống người này nghĩ rằng “chuyện đã qua rồi”, nhưng người kia vẫn còn buồn.

Nếu người phục hồi nhanh liên tục yêu cầu đối phương bỏ qua, người phục hồi chậm có thể cảm thấy cảm xúc của mình không được tôn trọng. Ngược lại, nếu một người giữ mâu thuẫn quá lâu và dùng nó để trừng phạt, mối quan hệ sẽ khó quay lại trạng thái an toàn.

Phục hồi là trách nhiệm chung:

• Người cần thêm thời gian nên diễn đạt rõ ràng.

• Người đã bình tĩnh nên tránh gây áp lực.

• Cả hai cần quay lại xử lý vấn đề thay vì giả vờ nó chưa từng xảy ra.

• Một lời xin lỗi nên đi kèm với hành động sửa chữa.

• Những hành vi gây tổn thương không nên được lặp lại dưới danh nghĩa “tính tôi vốn thế”.

Vị trí chèn hình 2: Sau phần “Ảnh hưởng đến khả năng phục hồi sau tổn thương”.

Nếu tính cách có liên quan đến di truyền, con người có thể thay đổi không?

Có.

Di truyền không phải bản án cố định. Nó có thể tạo nên một khuynh hướng, nhưng cách khuynh hướng ấy được thể hiện còn phụ thuộc vào môi trường, trải nghiệm và kỹ năng mà một người rèn luyện.

Một người dễ lo âu vẫn có thể học cách kiểm tra suy nghĩ trước khi buộc tội người yêu. Người dễ nổi nóng có thể nhận biết dấu hiệu cơ thể quá tải và tạm dừng đúng lúc. Người ít thể hiện tình cảm có thể luyện tập nói lời yêu thương theo cách khiến đối phương cảm thấy được trân trọng.

Thay đổi không nhất thiết là biến thành một con người hoàn toàn khác. Đó có thể là quá trình:

• Nhận ra phản ứng tự động.

• Hiểu điều gì kích hoạt phản ứng ấy.

• Tạo khoảng dừng trước khi hành động.

• Lựa chọn cách diễn đạt ít gây tổn thương hơn.

• Lặp lại hành vi mới cho đến khi nó trở nên quen thuộc.

Bạn không cần loại bỏ hoàn toàn sự nhạy cảm, hướng nội hay nhu cầu có không gian riêng. Bạn chỉ cần học cách quản lý những đặc điểm ấy để chúng không phá hỏng sự kết nối.

Đừng dùng gen để bao biện cho hành vi gây tổn thương

Hiểu ảnh hưởng của sinh học giúp chúng ta bớt phán xét, nhưng không miễn trừ trách nhiệm cá nhân.

Những câu sau không nên trở thành lý do để né tránh thay đổi:

• “Gia đình anh ai cũng nóng tính.”

• “Em sinh ra đã hay ghen.”

• “Tính tôi vốn lạnh lùng.”

• “Tôi không thể kiểm soát cảm xúc.”

• “Tôi là người như vậy, chấp nhận được thì yêu.”

Khí chất nóng nảy không cho phép một người xúc phạm, đe dọa hoặc sử dụng bạo lực. Sự nhạy cảm không phải giấy phép để kiểm soát điện thoại và các mối quan hệ xã hội của người yêu. Việc cần không gian riêng cũng không đồng nghĩa với quyền im lặng trừng phạt đối phương nhiều ngày.

Chúng ta có thể thông cảm với nguồn gốc của một hành vi nhưng vẫn đặt giới hạn đối với hành vi đó.

Gen có thể giải thích vì sao một phản ứng dễ xuất hiện, nhưng mỗi người vẫn phải chịu trách nhiệm về cách mình đối xử với người khác.

Làm sao để biến khác biệt sinh học thành lợi thế trong tình yêu?

Hiểu hệ thần kinh của chính mình

Hãy quan sát những dấu hiệu xuất hiện khi bạn căng thẳng:

• Tim đập nhanh.

• Giọng nói lớn hơn.

• Cơ thể nóng lên.

• Khó tập trung.

• Muốn bỏ đi.

• Muốn nói lời gây tổn thương.

• Đột nhiên im lặng.

Nhận biết sớm giúp bạn tạm dừng trước khi phản ứng tự động kiểm soát tình huống.

Nói rõ nhu cầu thay vì yêu cầu người kia tự đoán

Đừng chỉ nói: “Anh phải hiểu em chứ.”

Hãy nói rõ hơn:

“Khi em buồn, em muốn anh ngồi cạnh và nghe em nói trước khi đưa ra lời khuyên.”

Một nhu cầu cụ thể luôn dễ đáp lại hơn một lời trách móc mơ hồ.

Tạo quy tắc xử lý mâu thuẫn

Hai người có thể cùng thống nhất:

• Không xúc phạm hoặc hạ thấp nhau.

• Không đe dọa chia tay trong lúc nóng giận.

• Được phép tạm nghỉ nếu quá căng thẳng.

• Người xin tạm nghỉ phải hẹn thời gian quay lại.

• Tập trung vào một vấn đề tại một thời điểm.

• Không kéo toàn bộ lỗi lầm cũ vào cuộc tranh luận mới.

Học cách “dịch” tình yêu của đối phương

Nếu người ấy ít nói nhưng thường xuyên giúp đỡ bạn, hãy nhìn nhận đó có thể là cách họ thể hiện sự quan tâm. Đồng thời, họ cũng cần hiểu rằng bạn có thể cần lời nói hoặc sự gần gũi về thể chất.

Mục tiêu không phải bắt một người từ bỏ hoàn toàn ngôn ngữ tình cảm của mình. Hai người nên mở rộng cách cho và nhận yêu thương để cả hai đều cảm thấy được kết nối.

Xây dựng nghi thức kết nối hằng ngày

Mối quan hệ được tạo nên từ những điều lặp lại:

• Chào nhau bằng sự chú ý thay vì chỉ nhìn điện thoại.

• Dành vài phút hỏi về một ngày của đối phương.

• Thể hiện lòng biết ơn.

• Ôm nhau trước khi đi làm hoặc trước khi ngủ.

• Có một buổi hẹn đều đặn.

• Chủ động làm lành sau bất đồng.

Những trải nghiệm an toàn được lặp lại có thể dần thay đổi cách hai người phản ứng với nhau.

Khi nào hai người nên tìm sự hỗ trợ?

Một số khuôn mẫu rất khó thay đổi nếu chỉ dựa vào ý chí, đặc biệt khi chúng liên quan đến tổn thương tâm lý, lo âu kéo dài hoặc những mâu thuẫn đã tích tụ nhiều năm.

Hai người có thể cân nhắc tìm chuyên gia tâm lý hoặc tham vấn cặp đôi khi:

• Một cuộc tranh luận giống nhau liên tục lặp lại.

• Cả hai không còn cảm thấy an toàn khi chia sẻ.

• Một người thường xuyên mất kiểm soát cảm xúc.

• Sự ghen tuông hoặc lo âu ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống.

• Hai người ngày càng né tránh hoặc khinh thường nhau.

• Tổn thương cũ khiến việc tin tưởng gần như không thể.

• Cả hai muốn cải thiện nhưng không biết bắt đầu từ đâu.

Nếu mối quan hệ có bạo lực, đe dọa, cưỡng ép hoặc kiểm soát, ưu tiên đầu tiên phải là sự an toàn. Thấu hiểu tính cách hay nguồn gốc gia đình không có nghĩa bạn phải tiếp tục chịu đựng hành vi gây hại.

Kết luận

Gen di truyền có thể góp phần ảnh hưởng đến cách chúng ta phản ứng với căng thẳng, tìm kiếm sự gần gũi, xử lý xung đột, cảm nhận tín hiệu tình cảm và phục hồi sau tổn thương.

Tuy nhiên, gen không quyết định toàn bộ số phận tình yêu.

Một mối quan hệ hạnh phúc không cần hai người có khí chất hoàn toàn tương thích. Điều quan trọng là cả hai hiểu sự khác biệt, diễn đạt nhu cầu rõ ràng và sẵn sàng điều chỉnh cách ứng xử.

Bạn không thể thay đổi bộ gen mình được thừa hưởng, nhưng có thể thay đổi cách mình lắng nghe, xin lỗi, phản hồi và chăm sóc người yêu. Sau cùng, tình yêu bền vững không chỉ được tạo ra từ những gì chúng ta mang theo khi gặp nhau, mà còn từ những điều hai người kiên trì xây dựng cùng nhau mỗi ngày.